Boekrecensie Blijf beter!

Door Marieke Kops

Blijf beter
Bram Bakker stelt in zijn boek Blijf beter! onze gezondheidszorg en ziekmakende leefwijze aan de kaak. We eten ongezond, bewegen te weinig en er is teveel stress in ons leven. Er zijn steeds meer mensen met een medische diagnose of chronische aandoening. Ondertussen rijzen de kosten van de gezondheidszorg de pan uit.

Focus op diagnose en behandeling

Zowel artsen als patiënten hebben moeite met het afwachten van het natuurlijke verloop van een ziekte. Patiënten die bij een huisarts komen willen graag een recept of doorverwezen worden voor nader onderzoek. Artsen willen het risico minimaliseren om iets over het hoofd te zien. De trend om zeer kostbare foto’s en scans te laten maken speelt in op die behoefte aan zekerheid, de uitslag levert echter slechts schijnzekerheid op.

Symptoombestrijding

Onze gezondheidszorg is ingericht op symptoombestrijding, naar de achterliggende oorzaken wordt niet of nauwelijks gezocht. Medicijnen zijn daardoor in veel gevallen onderdrukkers van de ziekteverschijnselen en bewerkstelligen geen daadwerkelijke genezing. Ook zorgelijk is dat de bijwerkingen die medicijnen op lange termijn kunnen hebben, onvoldoende zijn onderzocht. De farmaceutische industrie heeft daar geen belang bij en financiert zo’n onderzoek daarom niet.

In het huidige tijdsgewricht lijkt de balans te zijn omgeslagen naar te veel onnodige actie en te weinig vertrouwen in natuurlijk herstel. Dat kun je de artsen verwijten en die spelen daar ook zeker een rol in, maar je kunt ook de vraag stellen wat het zegt over ons. Waarom verdragen we onzekerheid zo moeilijk? Waarom willen we zo graag een diagnose met bijbehorende behandeling? Hoe kan het dat we vergeten zijn dat de meeste aandoeningen vanzelf herstellen?
(Blijf beter pagina 86)

Stress en het doseervraagstuk

We moeten dagelijks kiezen uit een enorm aanbod aan mogelijkheden, producten en diensten, met als gevolg keuzestress en overvolle agenda’s. Bram Bakker hamert op het leren doseren, het bewust tijd nemen voor rust en ontspanning. Ons hormoonsysteem is uit balans door teveel stress en onze hersenen zijn overbelast door de grote hoeveelheid prikkels. Ons lichaam is ziekmakend ontregeld.

Het digitale tijdperk

Keuzestress manifesteert zich ook digitaal. Internet is een zorgwekkende bron voor gedragsverslavingen, steeds meer mensen kunnen hun internetactiviteiten niet meer doseren (social media, gamen, shoppen, porno kijken). Bram Bakker verwacht dat we de komende jaren steeds meer negatieve gevolgen gaan ondervinden van de schaduwzijde van het internet.

Het doseervraagstuk is van ons allemaal en ieder individu zou zich dagelijks moeten afvragen of hij wel een gezonde balans heeft tussen inspanning en ontspanning. Tussen nadenken en bewegen. Tussen persoonlijk contact en sociale media. Daarover zouden we vaker met elkaar in gesprek moeten gaan. Thuis en op het werk.
(Blijf beter pagina 61)

Nederland preventieland

Bram Bakker pleit in Blijf beter! voor Nederland als het nieuwe rolmodel voor preventieve gezondheidszorg. Met andere woorden, de Nederlandse overheid moet flink gaan investeren in het voorkomen van ziekte. Bij de uitvoering van een actief preventiebeleid wordt de hele bevolking betrokken, in tegenstelling tot het huidige reactieve model waarbij de gezondheidszorg voornamelijk draait om de zieken.

We gaan dan wel heel vroeg beginnen: op de basisschool of mogelijk nog eerder. Laat kinderen gewoon leren schrijven, lezen en rekenen, maar zorg ook dat ze tussendoor veel bewegen. Niet in de vorm van gymnastiekles, maar ouderwets spelen op het schoolplein. Weer suiker uit de kantines van onze onderwijsinstellingen en zorg dat er buiten de computerlessen niet wordt gespeeld met smartphones of spelcomputers. Besteed tijd en energie aan andere onderwerpen dan het verkrijgen van cognitieve vaardigheden en leg uit waarom computers geen levensgeluk opleveren, waarom bezoek aan een fastfoodrestaurant je uiteindelijk geen goed doet en dat bewegen iets is dat hoort bij mensen, zoals zwemmen bij vissen.
(Blijf beter pagina 46)

De schrijver schept een mooi beeld van toekomstig Nederland als preventieland, maar benoemt ook de obstakels van de realiteit. Zakelijke en politieke belangen, vaak nauw met elkaar verweven, staan de realisatie van de omslag naar preventie in de weg.

Alternatieven

Artsen werken voornamelijk met wetenschappelijk bewezen behandelmethoden en medicijnen. Helaas heeft het begrip ‘wetenschappelijk bewezen’ meestal een relatie met ‘commercieel interessant’. Eenvoudige, goed werkende (en vaak goedkope) gezondheidsbevorderende methodes worden te weinig geadviseerd. Gelukkig doet Bram Bakker dat in Blijf beter! wel. Hij geeft adviezen over efficiënt ontspannen, goede ademhaling, bewegen als medicijn, goede nachtrust en gedragsverandering. Ook komen neurofeedback en cognitieve training aan bod, beide therapieën worden door reguliere artsen gezien als alternatieve therapieën. Volgens Bram Bakker zijn ze echter zeker het proberen waard en vinden er interessante en hoopvolle ontwikkelingen plaats in deze vakgebieden.

Conclusie

De kracht van Blijf beter! is dat het bijdraagt aan de bewustwording van het feit dat onze leefwijze ziekmakend is. De gedrags- en beleidsverandering die nodig is om onze gezondheidsproblemen aan te pakken moet hoge prioriteit krijgen. Dat is een verantwoordelijkheid van elk individu en van de overheid. Daarbij neemt Bram Bakker als uitgangspunt dat we onze gezondheid integraal gaan benaderen en geen onderscheid meer maken tussen psychische en lichamelijke aspecten. Bram Bakker wekt niet de schijn alle wijsheid in pacht te hebben als het gaat om de oplossingen. Hij neemt wel stelling in en opent op een toegankelijke manier de discussie. Wat zou het mooi zijn als veel mensen aan deze discussie gaan bijdragen én overgaan tot actie.

Tip

In Blijf beter! schrijft Bram Bakker over het belang van een goede ademhaling. Als je daar meer over wilt lezen is het boek Verademing, dat Bram samen met Koen de Jong schreef, een aanrader.